A A A

Interpretacje podatkowe w ujęciu historycznym.

 

W powszechnym przekonaniu, prawo podatkowe jest skomplikowanie. Tak uważano zawsze odkąd zaistniały podatki. Od niepamiętnych lat ludzie narzekają na zawiłe przepisy podatkowe oraz na niejasną i agresywną procedurę ich poboru. Od zawsze pojawiały się więc hasła o uproszczenie podatków.[i] Obecnie nawoływania niektórych polityków do ujednolicenia stawek podatkowych czy też starania o utrwalenia generalnych reguł postępowania podatkowego, które mają gwarantować podatnikom rzekomo równe prawa, nie są więc niczym nowym.

 

Na zawiłość prawa podatkowego narzekają wszyscy – podatnicy, firmy, księgowi i biura podatkowe. Nie dotyczy to – oczywiście – tylko polskiego prawa podatkowego. W przekonaniu społecznym, prawo podatkowe jest niejasne wszędzie, w każdym państwie. Trzeba tu koniecznie zauważyć, że polskie prawo podatkowe nie jest oderwane od regulacji istniejących w innych państwach Europy Zachodniej. Co więcej, polskie prawo podatkowe jest częścią lub krajowym odwzorowaniem prawa unijnego, jako że Polska jest członkiem Wspólnoty Europejskiej. Jednakże obszerność prawa podatkowego, jego wielowątkowość, czyni prawo podatkowe specyficzną dziedziną. Specyfika prawa podatkowego, była przesłanką uzasadniającą wyłonienia się nowego zawodu zaufania publicznego – doradcy podatkowego. Doradca podatkowy, to specjalista w zakresie interpretacji i stosowania prawa podatkowego i celnego.

 

Interpretacje przepisów prawa podatkowego i celnego dokonane przez doradcę podatkowego nie są jednak wiążące w postępowaniu administracyjnym, podobnie jak nie są wiążące dla sądów interpretacje prawne sporządzane przez adwokatów czy radców prawnych. Stąd zaistniała potrzeba znalezienia rozwiązania, które zapewniłoby podatnikom, płatnikom i inkasentom większe bezpieczeństwo prawne na przyszłość. Chodzi o możliwość uzyskania zapewnienia, że w danym stanie prawnym i faktycznym lub w przewidywanym stanie hipotetycznym i znanym stawnie prawnym, organy podatkowe i skarbowe zastosują te same zasady opodatkowania, jakie zastosowałyby w danym momencie. W tym celu została powołana do życia instytucja interpretacji podatkowej. Weszła ona w życie do polskiego porządku prawnego z dniem 1 stycznia 1998 roku, wraz z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn.zm.), zastępując wcześniejsze regulacje.

 

Wczesne uregulowania Ordynacji podatkowej, odnoszące się do zasad interpretowania przepisów podatkowych były nieporadne a praktyka organów podatkowych w tym zakresie wręcz niekiedy niedopuszczalna. Regulacje Ordynacji podatkowej, obowiązujące w pierwszych latach jej obowiązywania, tj. w latach: 1998 – 2002, stwarzały podatnikom, płatnikom lub inkasentom możliwość zwrócenia się do właściwego miejscowo i rzeczowo organu podatkowego z żądaniem o udzielenia pisemnej informacji o zakresie stosowania przepisów prawa podatkowego w ich indywidualnych sprawach, w których nie wszczęto postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej. Występując z takim żądaniem, zainteresowany był zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego oraz własnego stanowiska odnośnie danego zagadnienia. Jako terminy załatwienia sprawy, stosowane były przepisy określone w art. 139 § 1 i § 4 o.p.. Oznacza to, że bardzo często wniosek spoczywał miesiąc lub dwa w urzędzie, po czym osoba zainteresowana otrzymywała wezwanie do uzupełnienia braków formalnych w trybie art. 169 § 1 o.p. w terminie 7 dni. Gdy zainteresowany temu nie sprostał, otrzymywał postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Początkowo bywało tak, że w okresie tych „przepychanek” często zainteresowany był już skontrolowany, a w toku było postępowanie karno-skarbowe. Z drugiej strony organ wydający interpretację, mógł wydłużyć sobie czas na wydanie interpretacji w trybie przepisów art. 140 o.p..

 

Interpretacji przepisów podatkowych mógł również dokonywać Minister Finansów, który – co do zasady – sprawował nadzór nad sprawami podatkowymi. Minister Finansów, dążąc do zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej, dokonywał urzędowej interpretacji prawa podatkowego, biorąc pod uwagę orzecznictwo sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego. W razie stwierdzenia rozbieżności w orzecznictwie, minister finansów miał zawiadamiać o tym właściwy sąd lub organ mogący zastosować środki służące usunięciu rozbieżności. Interpretacje Ministra Finansów były zamieszczane w Biuletynie Skarbowym. Ordynacja podatkowa wprowadziła jednak do przepisów podatkowych istotne i ważne novum, jakim był przepis art. 15 § 6 ustanawiający zasadę nieszkodzenia. Według tej zasady zastosowanie się przez podatnika do urzędowej interpretacji prawa podatkowego nie może mu szkodzić. Jednak początkowo bywało z tym różnie, czego przejawem jest orzecznictwo sądów administracyjnych, np. wyrok NSA z dnia 4.12.2000 r. w sprawie o sygn.akt I SA/Ka 1494/99 (Wokanda 2001/12/35).[ii]

 

Przepisy dotyczące wydawania interpretacji podatkowych zmieniały się wielokrotnie. Pierwsza większa nowela tych przepisów weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 roku. Istotne jej elementy to:

- rozdzielenie przepisów dotyczących interpretacji wydawanych przez Ministra Finansów oraz informacji wydawanych na zapytanie podatnika, płatnika lub inkasenta;

- uszczegółowienie przepisów dotyczących interpretacji wydawanych przez Ministra Finansów oraz wskazane nowego miejsca ich publikacji (po zmianie publikacja w Dzienniku Urzędowym Ministra Finansów);

- wprowadzenie zasady, że interpretacje wydawane przez Ministra Finansów mają być wiążące dla organów podatkowych oraz organów kontroli skarbowej;

- odnośnie interpretacji wydawanych przez Ministra Finansów, modyfikacja zasady nieszkodzenia, poprzez możliwość wymiaru należnego podatku, jeżeli posiadacz interpretacji podatkowej zastosował się do niej a ona okaże się błędna, z tym zastrzeżeniem, że w takim przypadku nie ustala się dodatkowego zobowiązania podatkowego, nie wszczyna się postępowania w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, a wszczęte postępowanie umarza, jak również dopuszcza się możliwość umorzenia powstałych zaległości podatkowych;

- wprowadzenie mechanizmu kontrolno-nadzorczego nad wydawanymi informacjami indywidualnymi przez właściwe organy, poprzez nałożenie obowiązku przekazywania ich właściwej miejscowo izbie skarbowej;

- nałożenie na organy podatkowe obowiązku publikowania wydanych informacji na stronie internetowej właściwej izby skarbowej.

 

Do istotnej zmiany w wydawaniu interpretacji podatkowych doszło z początkiem 2005 roku. Były one następstwem uchwalenia w dniu 2 lipca 2004 roku ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Najważniejsze zmiany wprowadzone tą ustawą to:

- uwzględnienie przez Ministra Finansów przy interpretowaniu przepisów podatkowych także orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości;

- indywidualne interpretacje podatkowe wiążące dla organu podatkowego a nie wiążące dla wnioskodawcy;

- indywidualne interpretacje nie wiążą organu ją wydającego z osobą trzecią;

- zakaz obciążania podmiotu, a także następcy prawnego oraz osoby trzeciej odpowiedzialnej za zaległości podatkowe, nawet podatkiem, jeżeli wydana interpretacja okaże się błędna;

- interpretacja podatkowa powinna zawierać ocenę prawną stanowiska wnioskodawcy z przytoczeniem przepisów prawa;

- interpretacja winna być wydana w formie postanowienia, na które wnioskodawcy przysługuje zażalenie;

- interpretacja podatkowa może być uchylona lub zmieniona wyłącznie w drodze decyzji;

- obowiązek wydania interpretacji indywidualnej w ciągu 3 miesięcy, z możliwością przedłużenie tego terminu do 4 miesięcy w przypadkach uzasadnionych złożonością sprawy;

- „milcząca” interpretacja, w razie niewydania przez obowiązany organ interpretacji w terminie (następuje związanie stanowiskiem przedstawionym przez wnioskodawcę);

- kontrola sądowa prawidłowości interpretacji.

 

Z kolei zmiany obowiązujące od 1 lipca 2007 roku cechowało:

- wprowadzenie wyraźnego rozdzielenia na interpretacje ogólne i interpretacje indywidualne;

- poszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji o podmioty, które dopiero planują inwestycje;

- wprowadzenie urzędowych druków wniosków;

- ustalenie opłaty za wydanie interpretacji w wysokości 75 zł od każdego interpretowanego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego (od 20 września 2008 roku wynosi ona 40 zł);

- skrócenie do 3 miesięcy ustawowego terminu na wydanie interpretacji;

- ustalenie procedury zaskarżania wydanej interpretacji do sądu administracyjnego po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa;

- określenie zasad zwalniania z obowiązku zapłaty podatku w zakresie wynikającym ze zdarzenia będącego przedmiotem interpretacji w sytuacji błędnej interpretacji;

- utworzenie biura krajowej informacji podatkowej oraz określonie ich właściwość miejscowej;

- doprecyzowanie innych zagadnień proceduralnych.

 

Istotną zmiana została wprowadzona w życie z dniem 1 stycznia 2012 roku. Polegała ona na tym, że od tego dnia wniosek do Ministra Finansów o wydanie interpretacji ogólnej mógł wystąpić każdy w razie stwierdzenia rozbieżności w interpretacjach indywidualnych, decyzjach i postanowieniach wydanych przez organy podatkowe i organy kontroli skarbowej w identycznych stanach faktycznych i prawnych.

 

Z początkiem lipca 2015 roku zmianie uległy zasady wydawania interpretacji indywidualnych w zakresie właściwości miejscowych organów wydających interpretacje, wzory wniosków o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego oraz nowe zasady uiszczania opłat za wydanie interpretacji. Od tej daty wszystkie wnioski powinny być sporządzane na nowych wzorach formularzy (obowiązuje 6 wzór wniosku ORD-IN oraz 5 wzór załącznika ODR-IN/A). Wysokość opłaty za wydanie interpretacji nie ulega zmianie (nadal wynosi ona 40 zł), ale można jej dokonać jedynie na rachunek bankowy właściwego organu (zrezygnowano z kasowej obsługi opłat wniosków). Właściwość miejscowa została uzależniona od:

 

  • miejsca zamieszkania lub siedizby wnioskodawcy oraz
  • podatku, którego dotyczy wniosek.

 

Celem zapewnienia jednolitości interpretacji podatkowych, ustalono nową listę Biur Krajowej Informacji Podatkowej, zlokalizowanych w różnych miastach Polski, które będą się specjalizować w określonych rodzajach podatków.

 

Kolejne zmiany związane z założonym planem wdrożenia specjalizacji urzędów już od 1 stycznia 2016 roku.

 

Należy zgodzić się z poglądem, że krajowy system interpretacji podatkowych w ocenie prowadzących księgowość oraz firm świadczących usługi księgowe, jak też w ocenie Ministerstwa Finansów funkcjonuje dobrze. Biura Krajowej Informacji Podatkowej wydają setki interpretacji indywidualnych, co z pewnością przyczynia się do szerzenia wiedzy o podatkach a w konsekwencji ogranicza ilość nieprawidłowości spowodowanych nieznajomością prawa podatkowego. W obecnej chwili już nie tylko biuro rachunkowe, doradca podatkowy czy urząd skarbowy mogą udzielić informacji podatkowej. Możliwość uzyskania urzędowej interpretacji przepisów podatkowych jest cenna dla przedsiębiorców i innych osób. Jest zrozumiałe, że dochowanie procedury wnioskowania o wydanie interpretacji nie jest proste, gdyż wymaga m.in. przedstawienia nie tylko wyczerpującego opisu stanu faktycznego czy zdarzenia przyszłego, ale także przytoczenia własnego stanowiska. Jednak w tym pomagają biura księgowe, doradcy podatkowi i świadczący usługi prawne.

 

Łódź, dnia 10.09.2015 roku

Autor: Mariola Kaźmierczak – doradca podatkowy,  Biuro podatkowe Łódź



[i] Zob. Wojciech Morawski, Interpretacje Prawa Podatkowego i Celnego, stabilność i zmiana, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa, 2012 r. , s. 27.

[ii] Cyt. Podatnik nie może ponosić konsekwencji błędnej informacji o zakresie zastosowania przepisów prawa podatkowego, udzielonej mu przez organ podatkowy na podstawie art. 14 § 4 ustawy - Ordynacja podatkowa.